Mikołaj Kazimierz Szemiot

Świadek Kiejdan

Mikołaj Kazimierz Szemiot pochodził z rodziny szlachty żmudzkiej. Służył wcześniej u Jeremiego Wiśniowieckiego i pisał utwory o jego kampaniach. W sierpniu 1655 roku stawił się na pospolite ruszenie pod Jaśwojniami i 17 sierpnia podpisał wstępny projekt poddania Litwy Karolowi X Gustawowi. Według jego własnej późniejszej relacji Janusz Radziwiłł długo przekonywał go do ugody; podczas obrad w Kiejdanach Szemiot sprzeciwił się szwedzkim warunkom, powołując się na szlacheckie prawa i wierność Janowi Kazimierzowi. Ostatecznie jednak podpisał akty z 20 października. Te sprzeczne kroki są ważniejsze niż prosta etykieta „zdrajca” lub „bohater”.¹

Od szwedzkiej opieki do powstania

Wkrótce dołączył do niezadowolonych z rządów szwedzkich na Żmudzi. Wiosną 1656 roku prowadził podjazd przeciw zbliżającym się oddziałom Magnusa Gabriela de la Gardie i uczestniczył w przegranej bitwie pod Szawlami. 3 czerwca podpisał akt konfederacji żmudzkiej przeciw Szwedom. Dalszy jego udział w powstaniu pozostaje słabo znany.¹

Najciekawszym świadectwem jest jego poemat Relacja żmudzkiego wejścia i wyjścia ze szwedzkiej opieki. Podpisywał się literacko jako Florus Samogiticus. W utworze tłumaczył, dlaczego początkowo uległ argumentom Radziwiłła, i przytoczył list Jana Kazimierza z 30 czerwca 1657 roku z obietnicą łask za działania przeciw Szwedom. Tekst jest źródłem uczestnika, ale również obroną własnej reputacji, więc trzeba go czytać krytycznie.¹

Późniejsze życie i powieść

Po wojnie Szemiot był aktywny na sejmikach żmudzkich; z czasem związał się z obozem Paców, sprawował urząd sędziego ziemskiego i pisał utwory polityczne. Zmarł prawdopodobnie w styczniu 1682 roku. Polski Słownik Biograficzny wskazuje, że jego opis rozmowy z Radziwiłłem posłużył Sienkiewiczowi za jeden z pierwowzorów sceny między hetmanem a Andrzejem Kmicicem. Nie znaczy to, że Szemiot był pierwowzorem całej postaci Kmicica: ten związek dotyczy konkretnej sceny, podczas gdy dla postaci jako całości słownik wskazuje Samuela Kmicica.¹²