Magnus Gabriel de la Gardie

Człowiek dworu i prowincji bałtyckich

Magnus Gabriel de la Gardie (1622–1686) należał do najważniejszych szwedzkich polityków swego pokolenia. Studiował w Uppsali i Lejdzie, reprezentował Szwecję we Francji, zasiadał w radzie królewskiej i obejmował wysokie stanowiska wojskowe oraz administracyjne. Przed potopem był już gubernatorem Inflant. Jego kariera tłumaczy, dlaczego rokowania z litewskimi magnatami prowadzono właśnie przez niego¹.

Litwa w 1655 roku

Latem 1655 roku de la Gardie dowodził siłami szwedzkimi na wschodnim wybrzeżu Bałtyku. Przyjął deklarację poddania od wysłanników Janusza i Bogusława Radziwiłłów, a 10 sierpnia zawarł z nimi układ. Był to etap negocjacji poprzedzających późniejsze akty kiejdańskie. Sierpniowa deklaracja nie była tym samym co październikowy układ o zerwaniu unii z Koroną²¹.

W styczniu 1656 roku otrzymał także zwierzchnictwo nad Żmudzią i częścią Litwy. Wojna z Rosją i niestabilność sojuszów sprawiały jednak, że kontrola nad tym obszarem była sporna¹.

Pokój oliwski i dalsza kariera

De la Gardie był głównym szwedzkim pełnomocnikiem przy rozmowach, które doprowadziły do pokoju oliwskiego. Otrzymywał kolejne pełnomocnictwa do negocjacji z Rzecząpospolitą i innymi państwami. W 1660 roku został kanclerzem państwa szwedzkiego. Jego udział pokazuje, że ten sam człowiek mógł najpierw poszerzać szwedzkie wpływy na Litwie, a potem współtworzyć pokój kończący wojnę¹.

Powieść i film

W Potopie najważniejszy dla czytelnika jest polityczny skutek litewskich rokowań, zwłaszcza decyzje Radziwiłłów. Biografia de la Gardiego wymaga jednak źródeł historycznych, a nie samej fabuły. Nie zweryfikowano osobnej roli tej postaci w obsadzie filmu Hoffmana³⁴.