O serwisie

Czym jest Potop.org

Potop.org opowiada o wojnie Rzeczypospolitej ze Szwecją w latach 1655–1660, powieści Henryka Sienkiewicza „Potop” wydanej w wersji książkowej w 1886 roku¹² oraz filmie Jerzego Hoffmana, którego pierwsza część weszła na ekrany w 1974 roku³. Strony można czytać po polsku i po angielsku.

Przy datach, liczbach i cytatach podajemy źródła. Rozbieżne relacje przytaczamy z nazwiskami autorów, a luki w wiedzy zaznaczamy w tekście. Dzięki przypisom możesz sprawdzić, skąd pochodzi dana informacja.

Trzy warstwy: historia, powieść, film

Na każdej stronie zaznaczamy, czy opis dotyczy wydarzeń historycznych, fabuły Sienkiewicza czy ekranizacji Hoffmana.

• Historia – to, co wiemy ze źródeł z epoki i z prac historyków.
• Powieść – to, co napisał Sienkiewicz. „Potop” jest dziełem literackim opartym na historii, ale nie jest źródłem historycznym.
• Film – to, co pokazał Hoffman. Film skraca i zmienia zarówno historię, jak i powieść.

Postacie historyczne i powieściowe mają osobne strony. Przeor Augustyn Kordecki ma stronę w dziale „Ludzie” i osobną stronę jako bohater powieści. Na stronach porównawczych, w dziale „Historia · powieść · film”, trzy warstwy stoją obok siebie w trzech kolumnach: co mówią źródła, co napisał Sienkiewicz i co pokazał Hoffman. Pierwszą taką stroną jest Jasna Góra: historia, powieść, film.

Etykiety przy tekstach

Niektóre akapity są wyróżnione ramką z etykietą. Etykieta mówi, jak pewna jest dana informacja albo do której warstwy należy.

• Fakt – rzecz ustalona ponad rozsądną wątpliwość, zwykle przez kilka niezależnych źródeł.
• Udokumentowane – informacja oparta na konkretnym, sprawdzalnym źródle, bez sprzecznych przekazów.
• Szacunek – liczba przybliżona, a nie dokładna; podajemy, czyj to szacunek.
• Sporne – poważne źródła podają różne liczby lub różne przebiegi zdarzeń; pokazujemy wszystkie.
• Przekaz tradycyjny – informacja opiera się na jednej, późniejszej albo stronniczej relacji, której nic niezależnego nie potwierdza.
• Legenda – opowieść, która narosła wokół wydarzeń i nie ma oparcia w źródłach z epoki.
• Fikcja literacka – pomysł Sienkiewicza; istnieje w powieści, nie w historii.
• Dramatyzacja filmowa – zmiana lub dodatek wprowadzony przez twórców filmu.
• Nieznane / niewystarczająco udokumentowane – tego nie da się ustalić na podstawie źródeł, do których dotarliśmy.

Postacie powieści mają własne oznaczenia:

• Postać historyczna – osoba, która naprawdę żyła i występuje w powieści jako ona sama.
• Postać historyczna, zbeletryzowana – prawdziwa osoba, której powieść dopisuje słowa i sceny, jak Ksiądz Kordecki.
• Inspirowana postacią historyczną – bohater, dla którego punktem wyjścia była prawdziwa osoba, ale którego losy są dziełem pisarza, jak Andrzej Kmicic.
• Postać złożona z kilku pierwowzorów – bohater zbudowany z cech kilku prawdziwych osób.
• Postać fikcyjna – bohater wymyślony przez pisarza, bez znanego pierwowzoru.
• Nieznane – nie wiemy, czy postać miała pierwowzór.

Wydarzenia oznaczamy podobnie, jako udokumentowane, sporne, oparte na przekazie tradycyjnym, legendarne albo nieznane.

Jak oceniamy źródła

Każde źródło ma w serwisie swoją kartę w dziale „Źródła” i jeden z pięciu poziomów:

1. Źródło pierwotne – dokument, relacja lub kronika z epoki, a także tekst samej powieści.
2. Opracowanie naukowe – monografia lub artykuł recenzowany.
3. Instytucja – materiał muzeum, archiwum, biblioteki lub innej instytucji.
4. Opracowanie referencyjne – słownik biograficzny, encyklopedia, katalog, baza danych.
5. Strona ogólna – strona internetowa bez mocniejszego statusu.

Poziom nie przesądza o prawdzie. Relacja z epoki bywa stronnicza, a stuletnia monografia może być w szczegółach nieaktualna, dlatego przy takich źródłach piszemy, czyje to są oceny. Książki, które znamy tylko z katalogu, odnotowujemy, ale nie opieramy na nich faktów. Przypis przy zdaniu prowadzi do karty źródła, a gdzie to możliwe, wskazuje stronę, tom lub rozdział.

Redakcja i pomoc AI

Za publikację odpowiada Potop.org. Uwagi i korekty można przesyłać na info@potop.org. Narzędzia AI pomagają w przygotowaniu tekstów, tłumaczeń i ilustracji. Przypisy prowadzą do materiałów, na których opiera się opis; sam tekst wygenerowany przez AI nie jest źródłem.

Data „Aktualizacja strony” oznacza zmianę treści lub jej prezentacji na tej stronie. Nie oznacza daty powstania przywołanego dokumentu ani niezależnej recenzji historyka. Nie podajemy dat pierwszej publikacji starszych stron, jeśli nie mamy ich zapisu.

Jak zgłosić błąd

Jeśli znajdziesz błąd, brakujące źródło albo źródło, które przeczy temu, co piszemy, napisz na info@potop.org. Podaj adres strony, zdanie, którego dotyczy uwaga, i najlepiej źródło, na którym się opierasz. Każdą poprawkę sprawdzamy w źródle, zanim zmienimy tekst.

Prawa do tekstów i ilustracji

Teksty serwisu są chronione prawem autorskim (© Potop.org), o ile przy danym tekście nie zaznaczono inaczej. Cytaty i ilustracje zachowują status prawny swoich źródeł. Cytaty z „Potopu” pochodzą z tekstu w domenie publicznej udostępnionego przez Wolne Lektury¹. Historyczne obrazy i mapy mają podane autora, pochodzenie i status prawny. Wizualizacje wygenerowane przez AI są wyraźnie oznaczone i nie są źródłami historycznymi.

Co znajdziesz w serwisie

Historia wojny prowadzi od jej przyczyn do pokoju w Oliwie i dalszych losów Rzeczypospolitej. Oblężenie Jasnej Góry ma osobny, szczegółowy opis, podobnie jak wiele innych wydarzeń w kalendarium. W działach „Ludzie” i „Miejsca” można przejść od wydarzenia do jego uczestników i miejsc. Osobne strony poświęcamy powieści, filmowi i temu, jak oba dzieła przedstawiają historię.

Przypisy

1. Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010
2. Henryk Sienkiewicz, Potop: powieść historyczna, Warszawa: [s.n.] (druk. Noskowski), 1886
3. Potop, Łódź: Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi (filmpolski.pl)