Wincenty Gosiewski

Życiorys

Wincenty Aleksander Gosiewski pochodził z litewskiej rodziny urzędniczej. Studiował w Wilnie, Wiedniu, Rzymie i Padwie. W 1648 roku podpisał elekcję Jana Kazimierza, a w wojnie z Kozakami dowodził jazdą pod rozkazami Janusza Radziwiłła. W bitwie pod Łojowem w 1649 roku prowadził szarżę husarii, która przyczyniła się do litewskiego zwycięstwa. Łączył karierę wojskową z urzędem podskarbiego wielkiego litewskiego.¹

W czasie potopu

Jego nazwisko widnieje pod aktem kiejdańskim z 1655 roku, ale nie oznacza to dobrowolnego poparcia dla Szwecji: Kubala pisze, że podpis złożył pod przymusem, a po próbie opuszczenia obozu został aresztowany².

W 1656 roku dowodził korpusem polskim, litewskim i tatarskim, który zwyciężył pod Prostkami. Dwa tygodnie później przegrał pod Filipowem z wojskami szwedzko-brandenburskimi³⁴.

Pod Prostkami wzięto do niewoli Bogusława Radziwiłła, ale po porażce pod Filipowem hetman stracił jeńca i część zdobytych chorągwi. Kampania miała też mroczny wymiar: towarzyszące wojsku oddziały tatarskie wywoziły ludność cywilną w jasyr. Zwycięstwo nie było więc prostą opowieścią o wyzwoleniu bez kosztów dla mieszkańców Prus.¹

Gosiewski odegrał również ważną rolę w dyplomacji. W 1657 roku współprowadził rokowania, które doprowadziły do układów w Welawie i Bydgoszczy: elektor brandenburski porzucił sojusz ze Szwecją, a Rzeczpospolita uznała jego suwerenność w Prusach Książęcych. Na Żmudzi i w Inflantach Gosiewski odzyskiwał twierdze zajęte przez Szwedów, w tym Birże. W 1658 roku dostał się do niewoli moskiewskiej pod Werkami.¹⁵

Niewola i śmierć

W Moskwie i Smoleńsku tłumaczył z francuskiego teksty moralistyczne; przekład „Zwierciadła nikomu nie pochlebiającego” ukazał się po jego śmierci. Wymieniono go za pięciu rosyjskich wojewodów dopiero w kwietniu 1662 roku. Po powrocie próbował uspokoić skonfederowane wojsko litewskie. Żołnierze oskarżyli go o zdradę, porwali i rozstrzelali 29 listopada 1662 roku.¹

W powieści i filmie

Wydarzenia kiejdańskie i wojna na Litwie są ważne dla świata „Potopu”, lecz biografii Gosiewskiego nie należy zastępować losami fikcyjnych bohaterów. W obsadzie filmu Hoffmana nie ma osobnej roli przypisanej hetmanowi.⁶⁷