Krzysztof Grodzicki

Niderlandzka szkoła artylerii

Krzysztof Grodzicki (zm. 1659) pochodził z niezamożnej szlachty. Dzięki protekcji Mikołaja Sieniawskiego on i jego brat Paweł uczyli się inżynierii wojskowej oraz artylerii w Niderlandach. Później Krzysztof służył także w wojnie trzydziestoletniej. Ta droga tłumaczy, dlaczego w potopie powierzano mu nie tylko działa, lecz również skomplikowane prace oblężnicze¹.

Kudak i wschodni front

W 1640 roku został komendantem twierdzy Kudak nad Dnieprem, która miała kontrolować ważny odcinek drogi na Zaporoże. Dowodził załogą i prowadził wypady. W 1648 roku wytrzymał długie oblężenie kozackie, a poddał fort dopiero po wyczerpaniu żywności i amunicji. Sam trafił do niewoli. Później otrzymał urząd generała artylerii koronnej; zwiększał liczbę dział i moździerzy oraz szkolił obsługi. W 1655 roku bronił Lwowa przed wojskami kozacko-rosyjskimi. Jego kariera przypomina, że potop szwedzki toczył się równolegle z wojną na wschodzie¹.

Warszawa i Toruń

Latem 1656 roku Grodzicki kierował artylerią podczas odzyskiwania Warszawy od Szwedów. Dwa lata później uczestniczył w blokadzie i oblężeniu szwedzkiej załogi Torunia, obok wojsk cesarskich Louisa Raduita de Souches i sił Jerzego Sebastiana Lubomirskiego. Podział ról był ważny: dowódca artylerii odpowiadał za działa i prace oblężnicze, a nie za całość połączonych armii. W 1659 roku uczestniczył jeszcze w odbijaniu miast pruskich i zmarł jesienią tego roku¹².

Sienkiewicz i film

Sienkiewicz opisał Grodzickiego przede wszystkim w Ogniem i mieczem, przy historii Kudaku. Potop Hoffmana nie daje mu potwierdzonej osobnej roli w obsadzie. Jego realny udział w walkach o Warszawę i Toruń warto poznawać niezależnie od adaptacji¹³.