Jerzy Sebastian Lubomirski

Przed szwedzkim najazdem

Jerzy Sebastian Lubomirski (ok. 1616–1667) wywodził się z potężnego rodu magnackiego. W 1643 roku był marszałkiem sejmu, od 1650 marszałkiem wielkim koronnym, a od 1657 hetmanem polnym koronnym. Uczestniczył w wojnach z Kozakami, Szwecją, Siedmiogrodem i Rosją¹.

W czasie potopu

W 1656 roku Lubomirski współdziałał ze Stefanem Czarnieckim podczas walk pod Jarosławiem oraz wyprawy do Wielkopolski zakończonej bitwą pod Kłeckiem. Jego udział w samej bitwie pod Warką jest w źródłach przedstawiany różnie²³⁴⁵.

W 1658 roku sprowadzono jego wojska do oblężenia Torunia, a później przyjął kapitulację szwedzkiej załogi. W pokoju oliwskim uczestniczył jako jeden z przedstawicieli Rzeczypospolitej⁶⁷⁸.

W 1657 roku odegrał także znaczącą rolę w rozbiciu sił Jerzego II Rakoczego. Trzy lata później pod Cudnowem wojska Rzeczypospolitej zmusiły armię rosyjską do kapitulacji. Jego sława wodza obejmuje więc znacznie więcej niż same starcia ze Szwedami¹⁹.

Zwycięzca, który wystąpił przeciw królowi

Po wojnie Lubomirski sprzeciwiał się planom wzmocnienia władzy monarchy i wyboru następcy tronu za życia Jana Kazimierza. Oskarżony i wygnany, w 1665 roku stanął na czele rokoszu. Pod Mątwami w 1666 roku jego siły pokonały wojska królewskie; była to już wojna domowa w państwie wyczerpanym potopem. Ugoda w Łęgonicach zakończyła bunt i zmusiła króla do porzucenia planów elekcji vivente rege. Lubomirski zmarł w następnym roku¹¹⁰.

W powieści i filmie

Lubomirski jest częścią historycznego tła „Potopu” Sienkiewicza. Rozległa późniejsza historia jego rokoszu wykracza już poza główną akcję opowieści o Kmicicu. Nie należy przypisywać mu filmowych scen ani wykonawcy bez potwierdzenia w obsadzie Hoffmana; główny dramat filmu skupia się na innych bohaterach¹¹¹².