Grudziądz

Spichlerze nad Wisłą

Charakterystyczny rząd spichlerzy wyrasta nad wysokim brzegiem Wisły. Najstarszy, zwany spichlerzem Bornwalda, powstał w latach 1346–1351, a następne budowano już w XIV wieku. W 1504 roku było ich czternaście. W 1659 roku, podczas walk o miasto, spłonęło osiem. Odbudowa nastąpiła dopiero pod koniec XVIII wieku. Dzisiejsza panorama nie przedstawia zatem zespołu zachowanego bez zmian od czasów potopu: znaczna część zabudowy ma późniejszą formę, choć zachowała starsze partie. Kolejne zniszczenia przyniósł rok 1945, po którym prowadzono odbudowę¹.

Miasto zajęte przez lata

Szwedzkie wojska zajęły Grudziądz pod koniec 1655 roku. W kampanii 1659 roku odbiły go siły Jerzego Sebastiana Lubomirskiego. Według Muzeum w Grudziądzu walki niemal doszczętnie zniszczyły miasto. Jego dzieje przypominają, że końcowe lata potopu obejmowały odzyskiwanie utrzymywanych długo garnizonów².

Granica naszej wiedzy

Strona wydarzenia podaje kampanię i dowódcę, lecz dostępna nota muzealna nie ustala dokładnego dnia zdobycia miasta. Znacznik pokazuje historyczny ośrodek miejski, a nie pozycje walczących oddziałów².

Mury, bramy i woda

Średniowieczny system obronny powstawał od początku XIV wieku. Obejmował pięć bram i dziesięć baszt, a późniejsze rozbiórki usunęły część jego przebiegu. Zachowane fragmenty pozwalają jednak odczytać dawną granicę miasta. W południowo-wschodnim narożniku pozostała wieża wodna związana z pobieraniem wody z kanału Trynka. Ten element przypomina, że mury służyły nie tylko wojnie: w obrębie miasta należało zapewnić również codzienne zaopatrzenie. Oglądanie umocnień razem ze spichlerzami daje pełniejszy obraz miejskiej infrastruktury³.

Góra Zamkowa jako stanowisko archeologiczne

Na Górze Zamkowej można poznawać historię poprzez ślady budowli ukryte wcześniej pod ziemią. Wykopaliska z początku XXI wieku odsłoniły fragmenty fundamentów, które postanowiono pokazać jako trwałą ruinę. Jest to inny sposób prezentowania przeszłości niż odbudowa spichlerzy: widoczne pozostają elementy dawnego założenia, a nie pełna rekonstrukcja jego bryły. Dla czytelnika zainteresowanego potopem to użyteczne uzupełnienie panoramy miasta. Pozwala rozróżnić zachowaną substancję, pozostałości archeologiczne i późniejsze prace służące udostępnieniu zabytku⁴.

Brama Wodna po pożarze 1659 roku

Brama Wodna również nosi ślady przemian po potopie. Muzeum opisuje pożar z 1659 roku, po którym nad XIV-wiecznym ostrołukowym przejazdem dodano kolejne kondygnacje. W XIX wieku inne bramy rozebrano, a pobliskie budynki utrudniły dostęp do tej ocalałej. Przez pewien czas przechodzono przez otwór w zachodniej ścianie i zewnętrzne schody prowadzące na nadwiślańskie błonia. Kolejne uszkodzenia przyniosła druga wojna światowa. Historia bramy łączy więc wojenne zniszczenie, odbudowę oraz zmieniający się ruch między miastem a rzeką⁵.