Jerzy II Rakoczy

Książę Siedmiogrodu

Jerzy II Rakoczy (1621–1660) rządził Siedmiogrodem od 1648 roku. Jego księstwo funkcjonowało między wpływami Habsburgów i Imperium Osmańskiego, a książę szukał własnego miejsca w wielkiej wojnie północnej. Zawarcie układu ze Szwecją miało dać mu polską koronę, ale oznaczało również wyprawę wbrew interesom sułtana, co później obróciło się przeciw niemu¹².

W czasie potopu

W 1656 roku strona siedmiogrodzka przystąpiła do układu w Radnot, który przewidywał dla Rakoczego znaczną część ziem Rzeczypospolitej i polską koronę. Traktat opisywał zamiary sprzymierzeńców, a nie rzeczywiście ustanowione granice¹.

W 1657 roku jego armia wkroczyła do Rzeczypospolitej, lecz po porażkach książę negocjował z dowódcami polskimi i skapitulował. Zobowiązał się między innymi zerwać ze Szwecją i wypłacić odszkodowanie³.

Wyprawa nie była jedynie siedmiogrodzka: towarzyszyły jej siły mołdawskie, wołoskie i kozackie. Żołnierze Rakoczego wraz ze Szwedami zajęli Warszawę w czerwcu 1657 roku. Gdy Karol X Gustaw skierował się na duński front, książę wycofywał się na południe. Po polskiej kapitulacji jego rozbitą armię uderzyli Tatarzy i wzięli tysiące jeńców. Sam Rakoczy zdołał ujść, ale jego projekt polskiej korony załamał się⁴⁵.

Koszt nieudanej wyprawy

W Siedmiogrodzie po 1657 roku podważono jego władzę; turecka interwencja pogłębiła kryzys księstwa. Rakoczy zmarł w 1660 roku. Ta historia pokazuje, że plan rozbioru Rzeczypospolitej w Radnot miał konsekwencje także dla jednego z jego projektodawców².

Powieść i film

W trzecim tomie „Potopu” Sienkiewicz przedstawia wieść o sojuszu Szwedów z Rakoczym jako groźbę „nowego potopu”; pojawia się także kwestia negocjacji o następstwo tronu. Powieść posługuje się jego imieniem jako znakiem zagrożenia, lecz nie daje pełnej biografii księcia. Film Hoffmana nie ma potwierdzonej osobnej roli Rakoczego⁶⁷.