Fryderyk Wilhelm

Młody elektor i jego państwo

Fryderyk Wilhelm (1620–1688), później zwany Wielkim Elektorem, objął rządy w Brandenburgii i Prusach w 1640 roku, w trakcie wojny trzydziestoletniej. Jego ziemie były rozproszone i dotknięte wcześniejszymi walkami. Prusy Książęce pozostawały lennem Korony Polskiej, choć elektor władał nimi osobiście. Ten złożony status tłumaczy, dlaczego podczas potopu walczył o uznanie pełnej niezależności właśnie tam¹².

W czasie potopu

W 1656 roku elektor związał się militarnie ze Szwecją. Układ malborski obiecywał mu nabytki terytorialne w Rzeczypospolitej w zamian za pomoc wojskową. Jego przedstawiciele uczestniczyli także w planie podziału uzgodnionym w Radnot³⁴.

W 1657 roku zerwał ze Szwecją. W układach welawsko-bydgoskich Jan Kazimierz uznał jego suwerenność w Prusach Książęcych, dotąd lennie zależnych od polskiej korony. Był to trwały skutek wojny².

Jego żołnierze walczyli po stronie szwedzkiej w trzydniowej bitwie pod Warszawą w 1656 roku. Wkrótce potem elektor negocjował już zmianę obozu. Traktat welawski z września 1657 roku, potwierdzony w Bydgoszczy, przyniósł mu cenę polityczną, której nie zdołał odwrócić późniejszy pokój oliwski: utratę polskiego zwierzchnictwa lennego nad Prusami Książęcymi. To jeden z najdłużej odczuwanych skutków potopu⁵⁶².

Po wojnie

Fryderyk Wilhelm umacniał armię i władzę elektorską, stając się ważnym twórcą potęgi Brandenburgii-Prus. Jego decyzje pokazują, że wojna o Rzeczpospolitą była też rywalizacją o porządek polityczny południowego Bałtyku¹.

W książce i filmie

W „Potopie” i jego ekranizacji konflikt skupia się na szwedzkiej okupacji i losach Kmicica. Elektor pozostaje przede wszystkim częścią dyplomatycznego i militarnego tła; obsada filmu nie potwierdza jego osobnej roli⁷⁸.