Układy welawsko-bydgoskie

Przebieg

Układy z elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem zakończyły jego sojusz ze Szwecją. Rzeczpospolita uznała w nich suwerenność elektora w Prusach Książęcych.¹

Co jeszcze wiemy?

Porozumienie w Welawie podpisano 19 września, układ w Bydgoszczy 5 listopada, a dzień później Jan Kazimierz i Fryderyk Wilhelm uroczyście zaprzysięgli jego warunki przed bydgoskim kościołem jezuitów. Elektor zerwał ze Szwecją, lecz uzyskał suwerenność w Prusach Książęcych, dotąd zależnych lennie od Korony. Późniejszy pokój oliwski potwierdził te ustalenia.¹

Dlaczego Prusy Książęce były stawką?

Od 1525 roku ich władca był lennikiem polskiego króla. W czasie potopu Fryderyk Wilhelm związał się ze Szwecją: przyjął jej protekcję w styczniu 1656 roku, następnie walczył przeciw Rzeczypospolitej i uczestniczył w planie z Radnot. W 1657 roku trudne położenie militarne i nacisk dyplomatyczny skłoniły Jana Kazimierza do bardzo dalekich ustępstw, by pozyskać elektora.¹

Dwa dokumenty i uroczysta przysięga

Porozumienie wstępne zawarto w Welawie 19 września, układ końcowy w Bydgoszczy 5 listopada, a następnego dnia obaj władcy zaprzysięgli warunki przed kościołem jezuitów. Elektor i jego następcy uzyskali suwerenność w Prusach Książęcych, z zastrzeżeniem powrotu ziem do Rzeczypospolitej w razie wygaśnięcia rodu Hohenzollernów.¹

Mniej znane dodatki

Fryderyk Wilhelm otrzymał również Drahim jako zastaw i ziemię lęborsko-bytowską jako lenno. W zamian zerwał sojusz ze Szwecją. Sejm potwierdził układ w 1658 roku, a pokój oliwski utrwalił go w 1660. To właśnie utrata zwierzchności lennej nad Prusami Książęcymi okazała się trwałym skutkiem wojny.¹