Potop.orgHistoria, powieść, film
Jeźdźcy przeprawiają się przez rzekę w pochmurnym krajobrazie.
Ilustracja AI

Wyobrażona przeprawa; pozycje oddziałów są interpretacją.

Bitwa

Bitwa pod Warką

IV 1656

Udokumentowane

W kwietniu 1656 roku wojsko Stefana Czarnieckiego pobiło nad Pilicą, między Warką a Czerskiem, korpus margrabiego badeńskiego idący na pomoc Karolowi Gustawowi.

Redakcja: Potop.orgAktualizacja strony:

Nazwy i warianty
en Battle of Warka

Mapa wskazuje miejscowość lub obszar wydarzenia; nie odtwarza położenia oddziałów.

Przebieg

Na przełomie marca i kwietnia 1656 roku Karol Gustaw był zamknięty w widłach Wisły i Sanu pod Sandomierzem1. Na pomoc wysłał mu jego brat, książę Jan Adolf, korpus Fryderyka margrabiego badeńskiego2. Przeciw margrabiemu ruszył Stefan Czarniecki2.

Pod Kozienicami Czarniecki otoczył i wyciął straż przednią margrabiego2. Margrabia, dowiedziawszy się, że król uchodzi prawym brzegiem Wisły, zaczął się cofać. Przeszedł Pilicę, zerwał za sobą most i zatrzymał się w Warce, gdzie czekał na komendanta Radomia Rittera2.

Czarniecki stanął nad wezbraną Pilicą i widząc zerwany most, sam pierwszy rzucił się w nurt. Według Kubali zawołał przy tym: „Tyle drogi do nich wbród, co mostem!”2. Oddziały wysłane ku Warce i Czerskowi miały odciąć Szwedom odwrót, a Czarniecki dopadł straży tylnej maszerującej ku Czerskowi. Margrabia przyjął bitwę w pobliżu lasu, gdzie ukrył zasadzkę. Wytrzymał pierwsze natarcie, ale potem podał tył i uchodził z wielką stratą2. Zwycięzcy ścigali uciekających przez siedem mil, aż pod przedmieścia Warszawy6. Margrabia z bratem, hrabią Schlippenbachem i kilku pułkownikami zamknął się w zamku czerskim6.

Siły i straty

Znaczenie

Korpus margrabiego miał wesprzeć Karola Gustawa pod Sandomierzem2. Król zdołał jednak sam przeprawić się przez San i ujść do Warszawy11, a idąca mu na pomoc odsiecz została rozbita i rozproszona aż po przedmieścia stolicy6. Bitwa należała do kampanii, którą Kubala nazywa zimową kampanią Czarnieckiego12. We Lwowie wieść o zwycięstwie przyszła siódmego dnia po ślubach lwowskich Jana Kazimierza10.

W powieści

Sienkiewicz opisuje marsz na Warkę po rozbiciu straży przedniej:

Po czym ruszyli, jakby kto sierpem rzucił, do Magnuszewa, szpiegowie bowiem dali znać, iż margrabia badeński z całym wojskiem w Warce się znajduje.

Henryk Sienkiewicz, „Potop”13

Przypisy

  1. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 288–289
  2. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 292
  3. Bitwa pod Warką, Kalendarium, Warszawa: Muzeum Historii Polski w Warszawie
  4. Iwona Stefaniak, Rok 1656… O Bitwie pod Warką i Stefanie Czarnieckim niezapomnianym w Warce, Warka: Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce
  5. Władysław Czapliński, Czarniecki Stefan, herbu Łodzia (1599–1665), Polski słownik biograficzny, t. 4, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1938
  6. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 293
  7. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 292, 309, 476
  8. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 292, 476
  9. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 476
  10. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 309
  11. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 291–292
  12. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 274–293
  13. Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010, t. III, rozdz. IX

Kampania: 1656 Strona: Rzeczpospolita Strona: Szwecja Faza: Kontrofensywa

Czytaj dalej

Historia

Powiązania

Dowódcy

Poprzedza

Poprzedzone przez

Powiązane

Miejsce

Źródła tej strony