Warka

Przeprawa, rzemiosło i piwo

Położenie nad Pilicą sprzyjało rozwojowi Warki jako ośrodka targowego: znaczenie miały przeprawa, szlaki komunikacyjne i urodzajne zaplecze. W XV i XVI wieku miasto rozkwitało, szczególnie dzięki szewstwu oraz piwowarstwu. W 1478 roku książę Bolesław V nadał rajcom warszawskim przywilej dotyczący wyłącznej sprzedaży wareckiego piwa. W XVI wieku odnotowano siedem świątyń. Wojenne epizody XVII wieku wpisują się zatem w historię wcześniej rozwiniętego miasta rzemieślniczego. Muzeum zaznacza też, że pochodzenie nazwy Warka nie zostało jednoznacznie wyjaśnione¹.

W czasie potopu

Po zajęciu Warszawy w 1655 roku Szwedzi obsadzili okoliczne zamki, w tym Nieporęt, Czersk, Osieck i Warkę, gdzie nie było żadnych załóg².

W kwietniu 1656 roku przez Warkę cofał się korpus Fryderyka margrabiego badeńskiego, który szedł na pomoc Karolowi Gustawowi pod Sandomierz. Margrabia przeszedł Pilicę, zerwał za sobą most i zatrzymał się w Warce, gdzie czekał na załogę z Radomia³. Czarniecki przeprawił się przez wezbraną rzekę w bród, wysłał oddziały ku Warce i Czerskowi i dogonił Szwedów w marszu na Czersk³ (Bitwa pod Warką). Według muzeum w Warce rozstrzygające starcie rozegrało się na równinie na północ od miasta, w pobliżu wsi Piaseczno⁴. Po bitwie Czarniecki pisał z Warki 9 kwietnia do królowej, a Sokolnicki 8 kwietnia z Czerska⁵.

W „Potopie” Warka ukazuje się wojsku Czarnieckiego jako zgliszcza:

W końcu Warka, a raczej jej zgliszcza, bo miasto przed sześciu laty spłonęło było niemal ze szczętem, ukazały się na widnokręgu.

Henryk Sienkiewicz, „Potop”⁶

Dziś

Miasto upamiętnia bitwę i jej zwycięzcę. W 1956 roku, w 300. rocznicę bitwy, rynek otrzymał imię Stefana Czarnieckiego, a 24 sierpnia 2001 roku zmodernizowany most na Pilicy nazwano imieniem hetmana. W 2013 roku stanął na rynku pomnik konny Czarnieckiego autorstwa Tomasza Górnickiego⁴.

Rynek zmieniał położenie

Dzisiejszy Plac Stefana Czarnieckiego nie jest pierwszym rynkiem Warki. Muzeum wskazuje wcześniejsze ośrodki w Starej Warce i przy nieistniejącym kościele św. Anny; dokładnego czasu przeniesienia rynku nie ustalono. Obecny klasycystyczny ratusz powstał w pierwszej ćwierci XIX wieku, zastępując wcześniejszą tradycję drewnianej siedziby władz. Plac przechowuje pamięć o bitwie, ale jego zabudowa nie odtwarza miasta z 1656 roku⁷.