Potop.orgHistoria, powieść, film
Siedemnastowieczne miasto nad rzeką, ujęcie interpretacyjne.
Ilustracja AI

Wyobrażone miasto z epoki; dym jest efektem animacji.

Oblężenie

Oblężenie Krakowa

26 IX 1655 – 19 X 1655

Udokumentowane

Jesienią 1655 roku Stefan Czarniecki przez ponad trzy tygodnie bronił Krakowa przed armią Karola Gustawa, po czym oddał miasto na mocy kapitulacji i wyprowadził załogę z bronią w ręku.

Redakcja: Potop.orgAktualizacja strony:

Nazwy i warianty
en Siege of Kraków

Mapa wskazuje miejscowość lub obszar wydarzenia; nie odtwarza położenia oddziałów.

Przebieg

Po porażce pod Żarnowem Jan Kazimierz przybył 19 września 1655 roku do Krakowa1. Obronę miasta i zamku powierzył kasztelanowi kijowskiemu Stefanowi Czarnieckiemu, zostawił mu 3600 ludzi i upoważnił go do kapitulacji, gdyby odsiecz nie nadeszła w ciągu dwóch, trzech tygodni2. W sobotę 25 września, gdy na rozkaz króla podpalono przedmieścia, Jan Kazimierz opuścił miasto3.

W niedzielę 26 września przed wschodem słońca nadciągnęli Szwedzi. Wittenberg zajął Kleparz, a inny oddział opanował i przez trzy dni łupił Kazimierz4. Już pierwszego dnia Czarniecki został ranny w twarz strzałem z kościoła Bernardynów, ale wrócił na wały i odparł szturm na bramę Grodzką5. Obrońcy odpowiadali wycieczkami. W jednej z nich młodzież gimnazjum krakowskiego razem z żołnierzami i rzemieślnikami zniszczyła szwedzkie podkopy i zagwoździła trzy działa, a Wittenberg stracił stu ludzi6. Kolejne szturmy przypuszczono 30 września i 2 października. Tego drugiego dnia działa szwedzkie wystrzeliły 380 kul7.

Karol Gustaw, który w tym czasie rozbił pod Wojniczem wojsko hetmana polnego, wrócił pod Kraków8. Położenie miasta przesądziły wieści spoza murów: hetman wielki koronny poniósł klęskę pod Gródkiem, a wojsko kwarciane oświadczyło gotowość przejścia na stronę króla szwedzkiego9. Rada wojenna 13 października uznała, że miasto nie może się bronić10. Następnie Czarniecki podpisał akt kapitulacji11; według Czaplińskiego nastąpiło to 17 października, po ponad trzech tygodniach obrony liczonych od 26 września12. Kapitulacja pozwalała załodze wyjść 19 października z bronią, rozwiniętymi sztandarami i dwunastoma działami. Na leża wyznaczono jej Zator, Oświęcim, Sławków, Koziegłowy, Będzin i Siewierz, pod warunkiem że do 18 listopada nie wystąpi przeciw Szwedom13. Rankiem 19 października Czarniecki wyprowadził z miasta pułk Wolffa, hajduków sandomierskich, 13 chorągwi dragonów i 600 husarzy14.

Siły i straty

Załoga Czarnieckiego liczyła według Kubali 3600 ludzi2. W mieście pozostało wtedy zaledwie około 5000 mieszkańców, a samo miasto otaczał podwójny mur z 46 basztami15.

Znaczenie

Kraków był dawną stolicą i miastem koronacyjnym15. Zdobywcy nałożyli na miasto kontrybucję 600 000 złotych, a gubernatorem mianowano Pawła Wirtza16. Kubala uważał poddanie się wojska polskiego za szczyt powodzenia Karola Gustawa, po którym cała Małopolska uznała go za pana17. Warunek kapitulacji miał też skutki dla Jasnej Góry. Czarniecki stał z wojskiem w Siewierzu, ale związany słowem danym Szwedom miał wolną rękę dopiero od 18 listopada, gdy klasztor był już oblężony18.

W powieści

Sienkiewicz zmienia warunki kapitulacji:

Pan kasztelan kijowski, poddając Kraków, wymówił sobie, że wyjdzie z całym wojskiem i pozostanie wraz z nim na Śląsku aż do końca wojny.

Henryk Sienkiewicz, „Potop”19

Przypisy

  1. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 110
  2. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 117
  3. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 111–112
  4. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 120
  5. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 121
  6. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 122
  7. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 123
  8. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 116, 123
  9. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 126
  10. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 127
  11. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 129
  12. Władysław Czapliński, Czarniecki Stefan, herbu Łodzia (1599–1665), Polski słownik biograficzny, t. 4, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1938
  13. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 129–130
  14. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 130–131
  15. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 116
  16. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 132
  17. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 133
  18. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 158
  19. Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010, t. II, rozdz. XVI
  20. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 129–131
  21. Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010, t. II, rozdz. IX

Kampania: 1655 Strona: Rzeczpospolita Strona: Szwecja Faza: Najazd

Czytaj dalej

Historia

Powiązania

Dowódcy

Uczestnicy

  • Karol X Gustaw wrócił pod oblegane miasto po bitwie pod Wojniczem Postać historyczna

Poprzedza

Poprzedzone przez

Powiązane

Źródła tej strony

  • Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913 (Opracowanie naukowe)
  • Władysław Czapliński, Czarniecki Stefan, herbu Łodzia (1599–1665), Polski słownik biograficzny, t. 4, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1938 (Opracowanie referencyjne)
  • Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010 (Źródło pierwotne)