Paweł Wirtz

Żołnierz wielu armii

Paweł Wirtz, zapisywany także jako Paul Würtz (1612–1676), był niemieckim zawodowym oficerem. W ciągu życia służył kilku europejskim państwom, w tym Szwecji. Jego droga przypomina, że armie XVII wieku zatrudniały doświadczonych cudzoziemskich dowódców; pochodzenie oficera i państwo, którego mundur nosił, nie musiały się pokrywać¹.

Szwedzki Kraków

Wirtz uczestniczył w początkowej fazie najazdu. Po zdobyciu Krakowa szwedzka okupacja trwała prawie dwa lata; od 1656 roku Wirtz rządził miastem jako gubernator. Gdy w 1657 roku dotarły tu wojska Jerzego II Rakoczego, obok niego działał siedmiogrodzki przedstawiciel Jan Bethlen. Historyczne plany miasta publikowane przez Kraków pokazują więc nie jednego okupanta, lecz współistnienie dwóch sprzymierzonych dowództw²¹.

Latem 1657 roku Kraków obległy połączone wojska polskie i cesarskie. Po wycofaniu się Siedmiogrodzian Wirtz zawarł kapitulację na warunkach pozwalających załodze odejść. Muzeum w Wilanowie datuje ją na 25 sierpnia; inne źródła rozróżniają podpisanie układu i faktyczne opuszczenie miasta. Ważny jest wynik: miasto wróciło do Rzeczypospolitej, a szwedzka załoga uniknęła zniszczenia w szturmie³²¹.

Po Krakowie; powieść i film

Wirtz kontynuował służbę wojskową poza Rzecząpospolitą, m.in. jako gubernator Szczecina. W Potopie okupowany Kraków jest częścią historycznego tła, lecz Sienkiewicz nie tworzy pełnej biografii Wirtza. W wykazie obsady filmu Hoffmana nie potwierdzono osobnej roli oficera¹⁴⁵.