Kraków

Wawel i dawna siedziba monarchii

Wzgórze wawelskie nad Wisłą było jednym z głównych ośrodków władzy już za Piastów. W 1320 roku koronowano tu Władysława Łokietka, a jego grób zapoczątkował nekropolię polskich monarchów. W XVI wieku powstał renesansowy pałac z arkadowym dziedzińcem, uzupełniony później przez wczesnobarokowe przebudowy Zygmunta III. Choć dwór przeniósł się do Warszawy, Wawel nadal służył uroczystym koronacjom, ślubom i pogrzebom. Zajęcie Krakowa w 1655 roku dotykało więc miasta o znaczeniu symbolicznym wykraczającym poza jego bieżącą rolę polityczną¹.

Miasto i zamek

Po klęsce pod Żarnowem Jan Kazimierz przybył do Krakowa we wrześniu 1655 roku. Obrony miasta i Wawelu podjął się Stefan Czarniecki. Więcej o działaniach pod murami i warunkach kapitulacji opisuje strona oblężenia Krakowa²³.

Dlaczego Wojnicz wpłynął na Kraków?

Szwedzki król wydzielił część sił spod Krakowa, aby rozbić polską armię polową. Po bitwie pod Wojniczem 3 października obrońcy miasta stracili nadzieję na odsiecz z tej strony. Sama bitwa odbyła się poza Krakowem; jej wynik wpłynął jednak na los oblężenia⁴.

W historii i opowieści

Kraków był jednym z miejsc, w których szybkie szwedzkie sukcesy jesieni 1655 roku zetknęły się z długotrwałą obroną. Dla czytelnika „Potopu” ważne jest rozróżnienie miasta, Wawelu i pola bitwy pod Wojniczem: na mapie są to różne miejsca, choć należą do tej samej kampanii²⁵.

Odzyskanie miasta w 1657 roku

Miejski opis planu oblężenia Izydora Affaita pozwala prześledzić odzyskanie Krakowa. Wojska cesarskie Melchiora Hatzfelda współdziałały z siłami polskimi, a po odejściu Siedmiogrodzian w sierpniu 1657 roku szwedzki dowódca Paweł Wirtz podpisał kapitulację. Plan pokazuje ziemne forty, aprosze, stanowiska ogniowe i obozy. Zaznaczono również dwa mosty przez Wisłę, w tym pontonowy. Jest to konkretne świadectwo przestrzeni działań: oblężenie obejmowało przedmieścia, przeprawy i stopniowe przybliżanie stanowisk do murów, a nie tylko sam zamek⁶.

Zniszczenia poza murami zamku

Najazd dotknął Stare Miasto, Kazimierz, Kleparz i przedmieścia. Ich grabież oraz zniszczenia osłabiły handel i rzemiosło. W odbudowie znaczną rolę odgrywał mecenat kościelny, a odnawiane świątynie otrzymywały barokowy wystrój. Dzisiejsze zabytki pokazują zatem także historię podnoszenia się z kryzysu. Trzeba przy tym oddzielić potop od kolejnej okupacji szwedzkiej w 1702 roku, podczas której spłonął Wawel. Nie wszystkie straty i przekształcenia krakowskiej zabudowy można przypisać wydarzeniom lat 1655–1657⁷.