Wojnicz

Rzemiosło, targi i późniejsza ruina

Dzieje Wojnicza obejmują miasto rzemieślników i targów. Źródło miejskie wymienia piekarzy, rzeźników, szewców, kowali i garncarzy w XVI wieku. Kryzys rozpoczął się przed potopem, a wojna go pogłębiła. Szczególnie dotkliwe było spalenie i złupienie przez wojska Rakoczego w 1657 roku, dwa lata po słynnej bitwie. W 1662 roku odnotowano zaledwie 423 mieszkańców¹.

Bitwa na drodze do Krakowa

Wojnicz leży na wschód od Wiśnicza. Są to dwa różne miejsca i dwa etapy kampanii. Pod Wojniczem 3 października 1655 roku Karol X Gustaw pokonał armię koronną. Walka miała znaczenie dla losu oblężonego Krakowa, ponieważ polskie wojska pozostawały dotąd w polu².

Co wydarzyło się w terenie?

Początkowy sukces polskiej jazdy zmienił się w odwrót, kiedy w trakcie pościgu trafiła pod ogień ukrytej szwedzkiej piechoty. Rajtarzy obeszli polską pozycję wąwozem. Opis bitwy przedstawia dowódców, przebieg walki i jej następstwa. Znacznik miasta na mapie służy do orientacji; nie wyznacza dokładnej linii frontu².

Kolegiata i powojenne fundacje

Kolegiata św. Wawrzyńca była ważnym ośrodkiem życia religijnego jeszcze przed potopem; jej pozycję potwierdził synod krakowski w 1621 roku. Po wojnie miejscowy duchowny Jacek Śliwski ufundował w 1663 roku prałaturę dziekana, a następnie kolejne kanonie. Z fundacjami wiązały się uprawnienia patronackie Akademii Krakowskiej, kapituły i rad miejskich. W 1674 roku powstało bractwo różańcowe z własnym kapelanem. Dzieje tych instytucji pokazują ciągłość i odnowę społeczności Wojnicza mimo wojennego kryzysu gospodarczego³.

Kolejny najazd i próby odbudowy

W 1702 roku Szwedzi ponownie podpalili Wojnicz po odmowie zapłaty kontrybucji. Przywileje jarmarczne Augusta II z 1718 roku i Augusta III z 1754 roku miały pomagać w gospodarczym odrodzeniu. Wojenne zniszczenia nie należą więc do jednego momentu, a odbudowa wymagała długiego czasu. Przebieg tych zmian tłumaczy, dlaczego historia miasta nie kończy się na bitwie 1655 roku¹.

Starsza warstwa zabytków

Karta Narodowego Instytutu Dziedzictwa identyfikuje najstarszą warstwę kościoła św. Wawrzyńca jako XV-wieczną, gotycką i ceglaną. Świątynia stoi przy ulicy Jagiellońskiej i jest wpisana do rejestru zabytków. Wraz z historią kapituły stanowi punkt odniesienia dla miasta istniejącego przed najazdem szwedzkim⁴.