Lublin

Handel i sądy przed wojną

Lublin rozwijał się przy szlakach Kraków–Wilno oraz Wielkopolska–Ruś. Przyciągał kupców i rzemieślników różnych wyznań; ważną część jego społeczności stanowili Żydzi. Od 1474 roku był stolicą województwa, a od 1578 jednym z ośrodków Trybunału Koronnego. Przyjazdy szlachty na rozprawy wspierały miejską gospodarkę. Zabudowa sprzed potopu obejmowała również świątynie lokalnego renesansu lubelskiego¹.

Odzyskanie miasta

W 1656 roku wojska litewskie pod dowództwem hetmana Pawła Jana Sapiehy odbiły Lublin z rąk szwedzkich. Była to część walk o miasta i załogi po załamaniu szwedzkiej ofensywy z 1655 roku. Wojska litewskie walczyły więc daleko poza Litwą².

Co wiadomo o walkach?

Strona odzyskania Lublina podaje dowódcę i wynik. Krótka nota źródłowa nie opisuje przebiegu walk ulicznych, liczebności sił ani strat, dlatego nie rekonstruujemy ich na podstawie domysłów².

Najpierw Kozacy i Rosjanie

Adam Andrzej Witusik opisuje zajęcie Lublina jesienią 1655 roku przez wojska kozacko-rosyjskie, zanim miasto stało się obszarem walk ze Szwedami. Zwraca uwagę na brak zawodowej załogi i przestarzałe umocnienia: mieszkańcy nie mieli możliwości obrony porównywalnych z nowoczesną twierdzą Zamość. Pobyt pierwszych okupantów był krótki, ale nie zakończył zagrożenia. W lutym 1656 roku Lublin i województwo znalazły się na głównym teatrze wojny polsko-szwedzkiej. Historia miasta wymaga więc rozróżnienia kolejnych armii, a nie przypisywania całej katastrofy jednej szwedzkiej okupacji³.

Zamek zachowuje różne epoki

Na Wzgórzu Zamkowym przetrwały starszy donżon i gotycka kaplica Świętej Trójcy z rusko-bizantyńskimi malowidłami z 1418 roku. Większość obecnej bryły pochodzi jednak z XIX-wiecznej budowy neogotyckiego więzienia w miejscu ruin dawnego zamku. Historyczny zespół Lublina uznano za Pomnik Historii w 2007 roku¹.

Malowidła ukryte pod pobiałą

Malowidła kaplicy ukończono 10 sierpnia 1418 roku; pracował nad nimi zespół pod kierunkiem mistrza Andrzeja, z udziałem Kuryła i Juszka. W pierwszej ćwierci XVII wieku wnętrze otrzymało trzy późnorenesansowe ołtarze. Wojny z Kozakami i Szwedami przyczyniły się do późniejszego upadku świątyni, a remonty pozostawały doraźne. Podczas XIX-wiecznej przebudowy zamku na więzienie polichromię zasłonięto wapienną pobiałą. Miejski konserwator datuje odkrycie fragmentu przez Józefa Smolińskiego na 1899 rok. Dzisiejsze wnętrze jest więc także wynikiem odkrywania i przywracania dawnego malarstwa⁴.