Kościan

Sukno, książki i bogate mieszczaństwo

Przed potopem Kościan należał do zamożnych miast Wielkopolski, a ważną podstawą jego rozwoju było sukiennictwo. Cechy uczestniczyły w miejskim zarządzie i finansowały wyposażenie świątyń. Zamożne rodziny wysyłały synów na studia do Krakowa oraz innych ośrodków europejskich. Koszowie posiadali księgozbiór obejmujący filozofię, prawo, medycynę i literaturę. Taki obraz miasta rozszerza opowieść o partyzanckim ataku: wojna uderzyła w lokalny świat pracy, wykształcenia i mecenatu. Miejska historia wiąże upadek sukiennictwa z wojnami, które rozpoczęły się w 1655 roku¹.

Wielkopolska po Ujściu

Kapitulacja pod Ujściem nie zakończyła walk w Wielkopolsce. W 1655 roku Krzysztof Żegocki uderzył na szwedzką załogę Kościana i ją pokonał. To lokalne zwycięstwo przeczy obrazowi regionu biernie pogodzonego z okupacją².

Uderzenie w zaplecze

Żegocki zdobył także wozy ze skarbem armii szwedzkiej, osłaniane przez stu żołnierzy Ludwika de Nassau. Strona wydarzenia opisuje tę akcję. Kościan warto odnaleźć na mapie obok Poznania, żeby zobaczyć, gdzie rozwijał się opór w Wielkopolsce².

Cena krótkiego sukcesu

Miejska historia opisuje wkroczenie Szwedów po kapitulacji pod Ujściem i zdobycie Kościana fortelem Żegockiego 4 października 1655 roku. Odwet przyniósł zabójstwa mieszkańców, rabunek i pożar; zniszczono między innymi zamek starościński oraz kościół Bożego Ciała. W kwietniu 1656 roku pojawił się garnizon brandenburski. Krótkotrwałe odzyskanie miasta nie było więc końcem okupacji. Źródło miejskie podaje również szczegółowe liczby ofiar i domów, ale bez porównania z rachunkami i innymi świadectwami nie przyjmujemy ich jako bezspornego bilansu³.

Zobaczyć miasto sprzed katastrofy

Muzealna diorama przedstawia Kościan z początku XVII wieku. Pokazuje czterdzieści obiektów poświadczonych w źródłach, w tym zamek, kościoły, klasztory, dwa młyny wodne i urządzenie wodociągowe zwane rurmusem. Obok miasta w murach odtworzono przedmieścia przy drodze Poznań–Głogów. Eksponaty obejmują drewnianą rurę wodociągową, narzędzia rzemieślnicze, kule armatnie i medal Karola Gustawa. Makieta jest rekonstrukcją opartą na badaniach, a nie zachowanym widokiem z 1655 roku⁴.