Poznań

Miasto na dwóch brzegach historii

Najstarszy ośrodek Poznania wyrósł na Ostrowie Tumskim, między Wartą a Cybiną. Lokacja na prawie magdeburskim w 1253 roku przeniosła ciężar rozwoju na lewy brzeg Warty. Powstało miasto z rynkiem, ratuszem, zamkiem i murami, otoczone gospodarczym zapleczem przedmieść oraz wsi. Jego handel korzystał ze szlaków wschód–zachód i drogi z Krakowa nad Bałtyk. Ważne były wyroby skórzane, futra i sukiennictwo. Wojny szwedzkie przerwały długi okres rozwoju, ale późniejsze zniszczenia także wpływały na wielkość strat opisywanych w miejskiej historii¹.

Dlaczego zaczynamy od Ujścia?

Poznań był głównym ośrodkiem województwa poznańskiego. Pod Ujściem w lipcu 1655 roku senatorowie i pospolite ruszenie uznali władzę Karola X Gustawa nad województwami poznańskim i kaliskim. Kapitulacja otworzyła Szwedom drogę przez Wielkopolskę. Nie była bitwą stoczoną w samym Poznaniu, lecz bez niej trudno zrozumieć los regionu²³.

Wielkopolski opór

Szybka kapitulacja nie oznaczała, że cały region bez przerwy popierał Szwedów. W 1655 roku doszło do oporu pod Kościanem, a później do walk w Wielkopolsce. Znacznik Poznania jest punktem orientacyjnym dla tej historii; strony poszczególnych wydarzeń wskazują miejsca i daty dokładniej⁴.

Jan Kazimierz w domu kupca

Zimę 1657–1658 Jan Kazimierz spędził w Poznaniu, przez kilka miesięcy korzystając z gościny Mikołaja Pinocciego w kamienicy pod numerem 55 na Starym Rynku. Kupiec był spokrewniony z królewskim sekretarzem Hieronimem Pinoccim. Późniejsza wizja domu opisuje reprezentacyjną izbę z ozdobną posadzką, gdańskimi obiciami ścian i biało-niebieskim piecem. Jest to rzadka okazja, by zobaczyć królewską obecność w skali pojedynczego mieszczańskiego wnętrza. Dom wypalony podczas późniejszych działań wojennych odbudowano w stylu barokowym; dzisiejszą bryłę należy odróżnić od wnętrz opisanych w dawnym świadectwie⁵.

Ratusz sprzed najazdu

Pierwsza wzmianka o poznańskim ratuszu pochodzi z 1310 roku. Po pożarze w XVI wieku Jan Baptysta Quadro z Lugano rozbudował gmach i nadał mu renesansową formę. W 1551 roku zainstalowano mechanizm zegarowy. Ta reprezentacyjna budowla była już częścią miasta, które zastał najazd szwedzki. Łączy historię miejskiej rady, rzemiosła i ambicji mieszkańców⁶.