Krzysztof Opaliński

Polityk i pisarz

Krzysztof Opaliński (1609–1655) pochodził z Sierakowa. Był wojewodą poznańskim, dyplomatą i jednym z ciekawszych pisarzy politycznych epoki. W 1645 roku brał udział w poselstwie związanym z małżeństwem Ludwiki Marii Gonzagi z Władysławem IV. W Sierakowie otworzył szkołę nawiązującą do idei dydaktycznych Jana Amosa Komeńskiego¹.

Jego „Satyry albo przestrogi do naprawy rządu i obyczajów” piętnowały wady państwa i społeczeństwa. Pierwsze wydanie ukazało się w 1650 roku; późniejsze edycje powodują czasem zamieszanie co do daty publikacji. To szczególnie uderzający paradoks: autor ostrej krytyki słabości Rzeczypospolitej sam stał się jednym z symboli jej załamania w 1655 roku²¹.

Kapitulacja pod Ujściem

Opaliński i Andrzej Karol Grudziński dowodzili pospolitym ruszeniem wielkopolskim. Wojska Arvida Wittenberga stanęły pod Ujściem kilka dni po przekroczeniu granicy. Dowództwo polskie było podzielone, a po szwedzkim manewrze i ostrzale 25 lipca zawarto kapitulację. Opaliński podpisał akt przyjmujący protekcję szwedzkiego króla. Skutek był strategiczny: otwarta została droga w głąb Wielkopolski³⁴.

Ostatnie miesiące i pamięć

Zmarł jeszcze w grudniu 1655 roku, więc nie dożył późniejszego odwrócenia losów wojny. Ocena jego postępowania nie może zacierać dwóch innych części biografii: dorobku literackiego i działalności edukacyjnej. Sienkiewicz wykorzystał kapitulację pod Ujściem jako jeden z pierwszych obrazów kryzysu państwa w „Potopie”. Opaliński należy do jego historycznego tła; w filmie Hoffmana nie ma potwierdzonej osobnej roli wojewody¹⁵⁶.