Ludwika Maria Gonzaga

Królowa dwóch Wazów

Ludwika Maria Gonzaga (1611–1667) przybyła z Francji jako żona Władysława IV. Ślub przez pełnomocnika odbył się w 1645 roku. Po śmierci Władysława poślubiła w 1649 roku jego brata, Jana II Kazimierza. Muzeum Pałacu w Wilanowie opisuje ją jako politycznie samodzielną i bardzo wpływową uczestniczkę rządów, a nie tylko towarzyszkę króla¹.

Co zrobiła podczas potopu?

Po opuszczeniu Warszawy udała się na Śląsk. Według muzealnego biogramu wydawała własne środki na wojsko, utrzymywała kontakty z przeciwnikami szwedzkiej okupacji i zabiegała o pomoc innych władców. Rozmawiała też z elektorem brandenburskim. Jej rola obejmowała zatem pieniądze, politykę i dyplomację, nie dowodzenie obroną klasztoru¹.

Jasna Góra i pamięć o oblężeniu

Z inicjatywy dworu, zwłaszcza królowej, przygotowano relację z obrony Jasnej Góry, ogłoszoną później pod nazwiskiem Augustyna Kordeckiego jako Nova Gigantomachia. Historyk Adam Kersten zwraca uwagę, że jej opowieść kształtowała pamięć o oblężeniu, a jednocześnie łagodziła opis wcześniejszych rozmów ze Szwedami². Królowa nie była dowódcą obrońców, lecz miała udział w tym, jak ich historia została opowiedziana.

Pokój i spór o reformy

Ludwika Maria pracowała nad warunkami pokoju oliwskiego. Po wojnie zabiegała o wzmocnienie władzy królewskiej oraz wybór następcy jeszcze za życia Jana Kazimierza. Plany spotkały się z oporem części szlachty i z politycznym konfliktem z Jerzym Sebastianem Lubomirskim. Zmarła 10 maja 1667 roku, przed abdykacją męża¹.

Dwór jako narzędzie polityki

Królowa budowała stronnictwo także przez małżeństwa swoich francuskich dwórek z polskimi senatorami. Była to świadoma forma tworzenia więzi politycznych. Popularność zyskała podczas wspólnego oporu przeciw Szwedom, ale utraciła część poparcia, gdy po wojnie zaczęła promować reformy i elekcję vivente rege¹.

W powieści i filmie

W Potopie królewski dwór jest jednym z punktów odniesienia dla przemiany Kmicica i oporu przeciw najeźdźcom. Powieść skupia się jednak na bohaterach fabuły, a nie na pełnej biografii królowej. W obsadzie filmu Hoffmana nie potwierdzono osobnej, nazwanej roli Ludwiki Marii; jej realny wpływ polityczny był szerszy niż ekranowa opowieść³⁴.