Władysław IV Waza

Życiorys

Władysław IV, syn Zygmunta III i Anny Habsburżanki, urodził się w 1595 roku. Muzeum Warszawy przypomina, że był pierwszym królem elekcyjnym urodzonym w Rzeczypospolitej. Wybrano go na tron w 1632 roku. W lutym 1648 roku podpisał przywilej nadający prawa miejskie Pradze na prawym brzegu Wisły.¹

Na początku rządów poprowadził odsiecz Smoleńska obleganego przez wojska moskiewskie. Kapitulacja armii przeciwnika w 1634 roku otworzyła drogę do pokoju w Polanowie. Władysław zrzekł się w nim pretensji do rosyjskiego tronu w zamian za odszkodowanie. Jeszcze przed potopem Rzeczpospolita prowadziła więc wielkie wojny na wschodzie.²

Król interesował się również sztuką widowiskową. Po podróży do Włoch wprowadził na dwór przedstawienia operowe dramma per musica. Ten aspekt jego panowania łatwo przeoczyć, gdy opowiada się jedynie o polityce i wojsku.³

Zmarł w 1648 roku, u progu powstania Bohdana Chmielnickiego. Tron po nim objął przyrodni brat Jan Kazimierz, który stanął później wobec najazdu szwedzkiego.¹⁴

Związek z Jasną Górą i potopem

Za panowania Władysława kontynuowano budowę bastionowych obwarowań Jasnej Góry, rozpoczętą na polecenie jego ojca w 1620 roku. Prace trwały do 1644 roku. Dzięki nim klasztor miał w 1655 roku nowoczesne umocnienia, które utrudniły działania oblegających. Władysław nie żył już podczas oblężenia, ale decyzje podjęte za obu wcześniejszych Wazów wpłynęły na warunki obrony.⁵

W powieści i filmie

Władysław IV nie jest uczestnikiem wydarzeń „Potopu”, ponieważ zmarł przed czasem akcji. Jego panowanie stanowi historyczne tło: po śmierci monarchy nastąpiły powstanie kozackie, wojna z Moskwą i wybór Jana Kazimierza. Nie należy przypisywać Władysławowi czynów jego brata ani scen z filmowej obrony klasztoru.⁴⁶⁷