Bohdan Chmielnicki

Życiorys

Bohdan Chmielnicki urodził się prawdopodobnie około 1595 roku. Jego wczesne życie jest słabo udokumentowane; Polski Słownik Biograficzny przestrzega przed mieszaniem pewnych wiadomości z późniejszymi legendami. Uczył się w kolegium jezuickim we Lwowie lub Jarosławiu, służył w wojsku zaporoskim, a po konflikcie z urzędnikami i utracie majątku zbiegł na Zaporoże. Zimą 1647/1648 organizował powstanie, zawierając sojusz z Tatarami krymskimi.¹

W 1648 roku jego siły zwyciężyły pod Żółtymi Wodami, Korsuniem i Piławcami. Wojna rozpoczęta przez Kozaków trwała nadal, gdy w 1655 roku uderzyła Szwecja. Ugoda perejasławska z 1654 roku oddała Kozaków pod zwierzchnictwo cara i przyczyniła się do rozszerzenia konfliktu na wojnę Rzeczypospolitej z Moskwą.¹²

W czasie potopu

W czasie potopu Rzeczpospolita walczyła także ze skutkami trwającego od 1648 roku powstania kozackiego. Muzeum Wojska Polskiego wymienia stronę kozacką Bohdana Chmielnickiego wśród uczestników rozmów o podziale Rzeczypospolitej w Radnot³.

Projekt traktatu przewidywał niezależną Ukrainę dla Chmielnickiego. Tego planowanego podziału nie przeprowadzono³.

Chmielnicki zmarł w 1657 roku. W ostatnich miesiącach zajmował się sprawą następstwa po sobie; rada kozacka wskazała jego syna Jerzego, ale w wojsku istnieli też zwolennicy Iwana Wyhowskiego. Sukcesja wpłynęła na dalszą politykę kozacką po niepowodzeniu wyprawy Rakoczego.¹

W powieści i filmie

W „Potopie” najważniejsza jest wojna ze Szwecją, natomiast powstanie Chmielnickiego stanowi część wcześniejszego kryzysu Rzeczypospolitej. Hetmana nie należy dopisywać do wydarzeń po jego śmierci. W wykazie obsady ekranizacji Hoffmana nie ma przypisanej mu roli.⁴⁵