Traktat w Radnot

Przebieg

Karol X Gustaw i jego sojusznicy zawarli układ przewidujący podział ziem Rzeczypospolitej. Był to projekt polityczny; przewidziany w nim rozbiór nie został zrealizowany.¹

Co jeszcze wiemy?

Projekt podziału przewidywał wielkie nabytki dla Szwecji, niezależną Ukrainę Bohdana Chmielnickiego, województwo nowogródzkie dla Bogusława Radziwiłła, a znaczną część pozostałych ziem dla Jerzego II Rakoczego jako przyszłego króla Polski. Rakoczy rzeczywiście wkroczył później do Rzeczypospolitej, ale planowanego rozbioru nie przeprowadzono.¹

Kto zasiadł do podziału?

W Radnot przedstawiciele Karola X Gustawa uzgodnili plan z elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem, księciem Siedmiogrodu Jerzym II Rakoczym, stroną kozacką Bohdana Chmielnickiego i Bogusławem Radziwiłłem. Szwecja, osłabiona oporem Rzeczypospolitej i nowymi zagrożeniami, szukała sojuszników gotowych walczyć o obiecane ziemie.¹

Mapa, która pozostała projektem

Według muzealnego opisu Szwecja miała otrzymać między innymi Prusy Królewskie, Kujawy, północne Mazowsze i Żmudź. Chmielnickiemu obiecano niezależną Ukrainę, Bogusławowi Radziwiłłowi województwo nowogródzkie, a Rakoczemu większość pozostałych ziem wraz z polską koroną. To były zapisy dyplomatyczne, a nie granice faktycznie wytyczone w terenie.¹

Co z tego wyszło?

Rakoczy wkroczył do Rzeczypospolitej i współdziałał ze Szwedami. Jego wyprawa zakończyła się jednak klęską; przewidzianego w traktacie podziału nie zrealizowano. W literaturze polskiej układ bywa nazywany zapowiedzią późniejszych rozbiorów, lecz dotyczy niezrealizowanego planu z XVII wieku.¹