Potop.orgHistoria, powieść, film
Scena interpretacyjna inspirowana życiorysem postaci: Arvid Wittenberg.
Ilustracja AI

Scena wyobrażona, inspirowana biografią i portretem pokazanym niżej.

Dowódca

Arvid Wittenberg

Postać historyczna

Szwedzki feldmarszałek wojny trzydziestoletniej; dowodził pierwszą wielką armią potopu, a potem bronił Warszawy.

Redakcja: Potop.orgAktualizacja strony:

Portret Arvida Wittenberga, 1649
Portret Arvida Wittenberga, 1649
Malarz: Matthäus Merian młodszy · 1649 · Wikimedia Commons · Domena publiczna

Droga do dowództwa

Arvid Wittenberg (1606–1657) urodził się na ziemiach dzisiejszej Finlandii, należących wtedy do państwa szwedzkiego. Awansował podczas wojny trzydziestoletniej: był pułkownikiem, generałem kawalerii, a w 1655 roku został feldmarszałkiem. Otrzymał także tytuł hrabiowski. Szwedzkie muzeum historyczne wymienia jego liczne urzędy i dwa małżeństwa. Był więc doświadczonym oficerem europejskich wojen, nie przypadkowym dowódcą wybranym do najazdu12.

Pierwszy marsz na Rzeczpospolitą

W lipcu 1655 roku poprowadził armię szwedzką przez granicę Rzeczypospolitej, jeszcze zanim przybył Karol X Gustaw. Pod Ujściem otoczył pospolite ruszenie województw poznańskiego i kaliskiego. Kapitulacja otworzyła Szwedom drogę w głąb Wielkopolski. Wittenberg podpisał układ w imieniu króla. Rozstrzygnięcie zapadło głównie pod naciskiem wojskowym i politycznym, a nie po wielkiej bitwie polowej3.

Wittenberg uczestniczył również w kampanii zakończonej zdobyciem Krakowa. Później otrzymał dowództwo okupowanej Warszawy. Gdy w 1656 roku wojska Jana Kazimierza obległy miasto, jego garnizon odparł cztery szturmy. Po utracie nadziei na odsiecz skapitulował. Mimo warunków kapitulacji feldmarszałek został zatrzymany; zmarł w polskiej niewoli w Zamościu w 1657 roku24.

Powieść i film

W powieści Potop Wittenberg należy do rzeczywistego szwedzkiego zaplecza wojskowego. Jego los przypomina, że pierwszy sukces najazdu i późniejsze odzyskanie Warszawy dzielił niecały rok. Film z 1974 roku opowiada tylko wybrane wątki wielkiej wojny; nie potwierdzono osobnej roli Wittenberga w wykazie obsady56.

Przypisy

  1. Statens historiska museer, Wittenberg, Arvid, Sök i samlingarna, Stockholm: Statens historiska museer
  2. Uppslagsverket Finland, Wittenberg, Arvid, Uppslagsverket Finland, Helsinki: Svenska folkskolans vänner
  3. Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913, s. 70–76
  4. Kapitulacja Szwedów w Warszawie, Oś czasu, Warszawa: Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie
  5. Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010
  6. Potop, Łódź: Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi (filmpolski.pl)

Faza: Opór

Czytaj dalej

Historia

Powiązania

Powiązane

Źródła tej strony

  • Statens historiska museer, Wittenberg, Arvid, Sök i samlingarna, Stockholm: Statens historiska museer (Opracowanie naukowe)
  • Uppslagsverket Finland, Wittenberg, Arvid, Uppslagsverket Finland, Helsinki: Svenska folkskolans vänner (Opracowanie naukowe)
  • Ludwik Kubala, Wojna szwecka w roku 1655 i 1656, Szkice historyczne, serya IV (Biblioteka Historyczna Altenberga), Lwów; Warszawa: H. Altenberg, G. Seyfarth, E. Wende i Sp.; E. Wende i Sp., 1913 (Opracowanie naukowe)
  • Kapitulacja Szwedów w Warszawie, Oś czasu, Warszawa: Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie (Instytucja)
  • Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010 (Źródło pierwotne)
  • Potop, Łódź: Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi (filmpolski.pl) (Opracowanie referencyjne)