Andrzej Karol Grudziński

Wojewoda wielkopolski

Andrzej Karol Grudziński (1611–1678) był jednym z najważniejszych urzędników Wielkopolski: od 1653 roku wojewodą kaliskim, a po wojnie wojewodą poznańskim. Już w 1651 roku nadzorował organizację wyprawy pospolitego ruszenia, dbając m.in. o zasady obozowania i dyscyplinę. Jego rodzina posiadała Kórnik; zachowany zbiór jego akt z lat 1653–1676 świadczy o długiej działalności publicznej, której nie da się sprowadzić do jednego podpisu z 1655 roku.¹²³

Ujście i zmiana strony

W lipcu 1655 roku współdowodził pospolitym ruszeniem wielkopolskim przeciw armii Arvida Wittenberga. Jego szaniec ostrzeliwano przez pięć godzin; wieczorem opuścił pozycję. Następnego dnia z Krzysztofem Opalińskim podpisał kapitulację, oddając dwa województwa pod protekcję Szwecji. Ocena tej decyzji jest surowa, ale warunki były dramatyczne: wojsko przeciwnika obchodziło polskie pozycje i zagrażało odcięciem.⁴

Grudziński nie pozostał przy Szwedach. W 1656 roku wrócił do walki po stronie Jana Kazimierza. Pod Lubrzem w Wielkopolsce prowadził nocny atak na oddziały szwedzko-brandenburskie. Doniesienia o liczebności i stratach różnią się między relacjami; pewny jest zwrot w jego lojalności i znaczenie lokalnego zwycięstwa. Jego przeciwnikiem był dowódca Jan Wejhard Wrzesowicz.⁵

Po wojnie, powieść i film

W 1661 roku objął województwo poznańskie. Późniejsze dzieje Kórnika wiążą go ze sprzedażą zamku Działyńskiemu w 1676 roku. W powieści i filmie kapitulacja pod Ujściem symbolizuje pierwszy szok najazdu, lecz biografia Grudzińskiego wymyka się prostemu podziałowi na stałych „zdrajców” i „bohaterów”. Nie znaleźliśmy dla niego odrębnej roli w obsadzie filmu Hoffmana.²⁶