Jan Amos Komeński

Człowiek szkoły i wygnania

Jan Amos Komeński, znany też jako Comenius, urodził się w 1592 roku na Morawach. Był duchownym Jednoty Braci Czeskich, pedagogiem i autorem podręczników. Po prześladowaniach religijnych przybył w 1628 roku do Leszna. W latach 1635–1642 kierował tamtejszym gimnazjum, reformując nauczanie, dobierając podręczniki do wieku uczniów i organizując teatr szkolny.¹²

Jego idea była śmiała jak na epokę: dzieci powinny poznawać świat przez obserwację i zrozumienie, nie tylko pamięciowe powtarzanie tekstu. Postulował szeroki dostęp do nauki także dla dziewcząt. Janua linguarum reserata łączyła naukę łaciny z wiedzą o świecie; późniejsze ilustrowane Orbis sensualium pictus rozwijało tę metodę.¹²

Co zrobił z jego pracą potop

Krzysztof Opaliński otworzył w Sierakowie szkołę nawiązującą do myśli Komeńskiego. Sam pedagog mieszkał i pracował w Lesznie, które w 1656 roku zostało zniszczone podczas działań wojennych. W pożarze stracił bibliotekę oraz cenne rękopisy. Była to strata nie tylko prywatna: wraz z nimi zniknęła część pracy jednego z najważniejszych europejskich autorów pedagogicznych XVII wieku. Miasto Leszno i muzeum Komeńskiego zgodnie podają, że po katastrofie wyjechał do Holandii.³⁴¹²

Ostatnie lata i miejsce w naszej opowieści

W Amsterdamie Komeński dalej pisał o edukacji, pokoju i reformie ludzkiej wiedzy. Zmarł 15 listopada 1670 roku. Jego los przypomina o zniszczeniach, których nie widać na mapie bitew: spalonych bibliotekach, szkołach i latach utraconej pracy intelektualnej.²¹