Wojna wielu państw

W połowie wojny o jej wynik zabiegały nie tylko Sztokholm i Warszawa. Rosja, Siedmiogród, Brandenburgia-Prusy, państwa habsburskie i Dania miały własne interesy. Ich działania mogły pomagać Rzeczypospolitej w jednym momencie, a w innym wymuszać kosztowne ustępstwa¹².

Radnot: projekt, którego nie zrealizowano

6 grudnia 1656 roku w Radnot uzgodniono plan podziału ziem Rzeczypospolitej między sojuszników Szwecji. W przedsięwzięciu uczestniczyli przedstawiciele między innymi Brandenburgii-Prus, Siedmiogrodu i strony kozackiej. Muzeum Wojska Polskiego podkreśla, że postanowień tego układu nie wprowadzono w życie. Traktat pokazuje skalę zagrożenia, lecz nie wolno przedstawiać planowanego podziału jako dokonanego rozbioru¹.

Cena nowego sojuszu

W 1657 roku Rzeczpospolita zawarła z elektorem brandenburskim układy welawsko-bydgoskie. Elektor zmienił stronę konfliktu, ale ceną było uznanie jego niezależnej władzy w Prusach Książęcych, dotąd lennie związanych z Koroną. Tego politycznego skutku nie usunął pokój ze Szwecją².

Oliwa kończy jedną wojnę

Pokój oliwski podpisano 3 maja 1660 roku. Zamykał wojnę Rzeczypospolitej ze Szwecją: Jan Kazimierz zrzekł się praw do szwedzkiego tronu, a ustalenia dotyczące Inflant i Prus potwierdziły zmianę układu sił nad Bałtykiem. Nie był to jednak pokój na wszystkich frontach. Wojna Rzeczypospolitej z Moskwą trwała dalej, z przerwami, aż do rozejmu w Andruszowie w 1667 roku³⁴⁵.

Po podpisaniu traktatu pozostało pytanie, ile wojna kosztowała ludzi, miasta, gospodarkę i państwo. Temu poświęcony jest następny rozdział.