Stanisław Jasiukiewicz

Życiorys

Stanisław Jasiukiewicz urodził się 14 maja 1921 roku w Postawach koło Wilna¹. Według noty w bazie filmpolski.pl po wybuchu wojny zgłosił się na ochotnika do wojska i walczył w kampanii wrześniowej, a później działał w konspiracji jako żołnierz AK¹. W 1946 roku podjął studia na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Na scenie zadebiutował 5 października 1946 roku rolą Jana w „Ślubach panieńskich” w Teatralnym Domu Żołnierza w Toruniu¹. W 1949 roku ukończył Wydział Aktorski PWST¹.

Grał w Teatrach Dramatycznych we Wrocławiu (1950–1955), a od 1955 roku do końca życia w Teatrze Polskim w Warszawie. Był popularnym aktorem filmowym i telewizyjnym; w Teatrze Telewizji zagrał ponad 60 ról¹. W 1973 roku wystąpił w innej ekranizacji Sienkiewicza, „W pustyni i w puszczy”, jako Władysław Tarkowski¹.

Zmarł 27 czerwca 1973 roku w Warszawie i został pochowany na Starych Powązkach¹.

W „Potopie”

W filmie Jerzego Hoffmana Jasiukiewicz zagrał przeora Augustyna Kordeckiego, a rolę zdubbingował Zygmunt Maciejewski². Aktor nie dożył premiery: pierwsza część filmu weszła na ekrany 2 września 1974 roku²³. Historycznego przeora przedstawia strona Augustyn Kordecki.

Przeor jako bohater opowieści

Kordecki jest jednym z punktów, w których trzy warstwy „Potopu” spotykają się najbliżej. Przeor naprawdę kierował wspólnotą jasnogórską podczas oblężenia w 1655 roku; Sienkiewicz nadał mu szczególną rolę w opowieści o oporze, a Hoffman przełożył ją na język filmu²⁴. Filmowa przemowa czy rozmowa nie staje się przez to zapisem słów historycznego Kordeckiego. Rolę przeora można odczytywać jako duchowy punkt oparcia dla obrońców; jest to interpretacja postaci ekranowej, którą należy oddzielić od ustalania historycznych działań Kordeckiego.

Obraz i głos: co wyjaśnia relacja Hoffmana?

Dokumentacja przypisuje rolę Jasiukiewiczowi, a dubbing Zygmuntowi Maciejewskiemu². Hoffman opisuje dobieranie przez Włodzimierza Olszewskiego głosów dla zmarłych aktorów i wymienia Jasiukiewicza⁵. Głos dograno więc po śmierci aktora. Powodów wyboru Maciejewskiego w tej relacji nie podano.

Maciejewski nagrał kwestie do wcześniej nakręconych scen. Gesty, spojrzenia i mimika należą do Jasiukiewicza, a głos do Maciejewskiego. Ekranowy Kordecki jest wspólną kreacją obu aktorów.

Przygotowanie w Leśniowie

O. Jerzy Tomziński wspominał, że Jasiukiewicz przygotowywał się do roli przez pobyt w paulińskim nowicjacie w Leśniowie. Jest to konkretne miejsce przygotowań, które należy odróżnić od Jasnej Góry, gdzie powstawały sceny filmu⁶.

Tomziński nie podał, jak długo trwał pobyt ani jak wyglądał dzień aktora w nowicjacie.

Rozmowa w refektarzu: wiele powtórzeń spokojnej sceny

Tomziński zapamiętał rozmowę Kmicica z Kordeckim w klasztornym refektarzu jako scenę powtarzaną około piętnastu razy. Liczbę powtórzeń podał w przybliżeniu⁶.

Spokojną rozmowę budują tu drobne gesty: spojrzenie, pauza przed odpowiedzią i reakcja słuchającego. Tomziński nie wyjaśnił, co zmieniano przy kolejnych powtórzeniach.

Procesja i przedmiot ze skarbca

W rozmowie z Piotrem Świątkowskim Hoffman wspominał, że Jasiukiewicz w scenie procesji pod ostrzałem niósł monstrancję udostępnioną przez paulinów, którą reżyser wiązał z historycznym Kordeckim. Opisywał też współpracę zakonników i zabezpieczenie klasztoru przez strażaków⁷.

Zdjęcia procesji wymagały więc współpracy aktorów, zakonników i strażaków.

Jak porównać filmowego i historycznego Kordeckiego?

Dobrym punktem wyjścia są rozdziały XII–XIX drugiego tomu powieści: obejmują opowieść o oblężeniu, działalności przeora i czynie Babinicza⁸. Przy porównaniu można zadawać trzy osobne pytania:

• O grę: jak obraz Jasiukiewicza i głos Maciejewskiego budują spokój lub stanowczość postaci?
• O adaptację: które słowa i działania pochodzą z fabuły Sienkiewicza, a które elementy dopowiada inscenizacja?
• O historię: co potwierdzają źródła dotyczące rzeczywistego przeora, a co należy do literackiej konstrukcji obrony?

Dalszą lekturę prowadzą biografia historycznego Augustyna Kordeckiego, postać w powieści i porównanie Jasnej Góry w historii, książce i filmie. Kontekst zdjęć i udźwiękowienia przedstawia przewodnik po filmie.

Przypisy

1. Internetowa Baza Filmu Polskiego – strony osób, Łódź: Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi (filmpolski.pl), hasło „Stanisław Jasiukiewicz”
2. Potop, Łódź: Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi (filmpolski.pl)
3. Stefan Głowacki, Potop, Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego, Warszawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny
4. Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010, tom II
5. Maria Oleksiewicz; wypowiedź Jerzego Hoffmana, 535 dni Potopu, część VII: A więc już po zdjęciach…, Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, 1975, „Pieśni i armatnie strzały”
6. Anna Wyszyńska, „Potop” na Jasnej Górze, Niedziela, Częstochowa: Niedziela, 2005, wspomnienie o. Jerzego Tomzińskiego
7. Jerzy Hoffman; Piotr Świątkowski, „Potopu” nie oglądam, W drodze 2016, nr specjalny, Wydawnictwo W drodze, 2016, fragment o zdjęciach na Jasnej Górze
8. Henryk Sienkiewicz, Potop, Fundacja Nowoczesna Polska (Wolne Lektury), 2009–2010, t. II, rozdz. XII–XIX