Oleńka Billewiczówna

W powieści

Powieść otwiera opis żmudzkiego rodu Billewiczów i testament Herakliusza Billewicza, podkomorzego upickiego. Dziadek przeznacza w nim swoją wnuczkę Aleksandrę na żonę Andrzejowi Kmicicowi, synowi przyjaciela, a opiekę nad nią powierza laudańskiej szlachcie¹. Od sceny pierwszego spotkania z Kmicicem w Wodoktach narrator nazywa ją Oleńką².

Już pierwsze tygodnie narzeczeństwa stawiają ją wobec przemocy Kmicica. Po spaleniu Wołmontowic ukrywa go przed pogonią, a potem wypędza³:

– Krew na waćpana ręku jako na Kainowym! – krzyknęła, odskakując jakby na widok węża. – Precz, na wieki!…

Henryk Sienkiewicz, „Potop”³

W Kiejdanach, gdy Janusz Radziwiłł ogłasza ugodę ze Szwedami, a Kmicic nie opuszcza hetmana, odtrąca go słowami „Precz… zdrajco!”⁴. Hetman wysyła ją potem wraz ze stryjem, miecznikiem rosieńskim, pod opieką księcia Bogusława Radziwiłła do Taurogów⁵. Tam Bogusław zabiega o jej rękę, a miecznik odmawia w jej imieniu, powołując się na testament, który zostawia jej wybór tylko między Kmicicem a klasztorem⁶. Z rozdziału XXVI tomu trzeciego czytelnik dowiaduje się, że wydostała się z Taurogów razem z Anusią Borzobohatą-Krasieńską pod opieką Brauna⁷. Dalszych jej losów, rozstrzyganych w ostatnich rozdziałach, tu nie streszczamy.

Pierwowzór historyczny

W filmie

W filmie Jerzego Hoffmana Oleńkę Billewiczównę zagrała Małgorzata Braunek⁸. Według opisu Filmoteki Narodowej jej rolę przyjęto w czasie premiery „dość ozięble”⁹.