Tyszowce

Miasto królewskie nad Huczwą

Tyszowce rozwijały się nad Huczwą, w otoczeniu podmokłych terenów. W 1462 roku stały się miastem królewskim. Gospodarkę podtrzymywały rzemiosła: miejska historia odnotowuje cech szewców w 1563 roku, kuśnierzy w 1578, a kowali i tkaczy w 1610. Wojny przerywały ten rozwój. Najazd kozacki w 1648 roku i przemarsz wojsk koronnych w następnym przyniosły zniszczenia, zanim rozpoczął się potop. Miasto, w którym zawiązano konfederację, miało więc własną historię handlu, pracy i wojennych strat¹.

Miejsce politycznego zwrotu

Tyszowce nie były polem wielkiej bitwy. Dnia 29 grudnia 1655 roku w tutejszym kościele hetmani, wojsko i szlachta zaprzysięgli konfederację tyszowiecką. Wypowiedzieli posłuszeństwo Karolowi X Gustawowi i wezwali do dalszej walki. To jeden z momentów, w których wcześniejsze przejście części armii do Szwedów zaczęło się odwracać².

Tyszowce w opowieści

Jan Kazimierz był wtedy w drodze do kraju; nie przewodniczył tyszowieckiemu zjazdowi. W „Potopie” wiadomość o konfederacji dociera do bohaterów za pośrednictwem Anusi Borzobohatej. Miejscowość ma więc znaczenie i w historii politycznej, i w fabule powieści³⁴.

Co uchwalili konfederaci

Kubala przytacza akt konfederacji jako program mobilizacji, a nie samo ogłoszenie oporu. Wojsko zgodziło się odroczyć wypłatę żołdu. Szlachcie związanej dotąd z Karolem Gustawem obiecano amnestię pod warunkiem przystąpienia do związku. Obowiązki wojskowe rozpisano według wielkości majątków: z pięciu łanów należało wystawić żołnierza, a miasta miały wysyłać uzbrojonego i zaopatrzonego człowieka z każdych dziesięciu domów. Nakazano także dostarczać proch i ołów. Te szczegóły pokazują, jak polityczny zwrot miał przełożyć się na ludzi, uzbrojenie i utrzymanie armii².

Tyszowiaki: rzemiosło i legenda

Najbardziej rozpoznawalnym wyrobem miejscowych szewców były tyszowiaki: wysokie skórzane buty, obszerne na tyle, by pomieścić nogę owiniętą onucą. Smarowanie dziegciem zwiększało odporność na wodę, a jednakowy krój pozwalał założyć każdy but na dowolną stopę. Fundacja Hereditas opisuje również legendę, według której Jagiełło zamówił dziesięć tysięcy par przed Grunwaldem; jest to tradycja miejscowa, nie potwierdzony bilans dostaw. W 2019 roku odsłonięto pomnik tyszowiaków na placu Konfederacji Tyszowieckiej. Rzemiosło i pamięć o wydarzeniu wojennym spotykają się dziś w jednej przestrzeni⁵.