Fryderyk III

Król między rywalizującymi państwami

Fryderyk III (1609–1670) został królem Danii i Norwegii w 1648 roku po śmierci ojca, Chrystiana IV. Jego pozycję ograniczała rada królestwa, a Dania po wcześniejszych porażkach obawiała się dalszego wzrostu potęgi Szwecji. Gdy Karol X Gustaw zaangażował się w wojnie z Rzecząpospolitą, duński dwór dostrzegł okazję do zmiany równowagi sił nad Bałtykiem¹.

Rola w wydarzeniach

Król Danii przystąpił w 1657 roku do wojny przeciw Szwecji, otwierając Karolowi X Gustawowi kolejny front. Dla Rzeczypospolitej oznaczało to odciągnięcie części uwagi i sił szwedzkiego króla.²

Ryzyko było wielkie. Szwedzi uderzyli na Danię, a pokój w Roskilde w 1658 roku wymusił ciężkie ustępstwa terytorialne. Karol X Gustaw wznowił jednak wojnę, dążąc do jeszcze większego zwycięstwa. W tym szerszym konflikcie Stefan Czarniecki poprowadził wojska Rzeczypospolitej do Danii; pamiętna przeprawa na Als znalazła się w relacjach Jana Chryzostoma Paska i Jakuba Łosia¹³.

Rok 1660 i późniejsze rządy

Pokój kopenhaski nie przywrócił Danii ziem utraconych na wschód od cieśniny Øresund, choć odzyskała Bornholm. Po wojnie Fryderyk wykorzystał kryzys państwa i spory stanów, by w 1660 roku uzyskać dziedziczność tronu i zbudować monarchię absolutną. Wojna, która w polskiej chronologii jest tylko jednym frontem potopu, w historii Danii stała się przełomem ustrojowym¹.

Powieść i film

Fryderyk III tworzy europejskie tło „Potopu”, nie należy do osobistych przeciwników Kmicica. Film Hoffmana nie przypisuje mu potwierdzonej samodzielnej roli⁴⁵.