Trzydniowa bitwa pod Warszawą

Przebieg

Od 28 do 30 lipca wojska Rzeczypospolitej walczyły z połączoną armią szwedzko-brandenburską. Sprzymierzeni zwyciężyli w polu, choć bitwa nie zakończyła wojny.¹

Co jeszcze wiemy?

Muzeum szacuje siły Jana Kazimierza na około 35 tysięcy ludzi, a armii szwedzko-brandenburskiej na około 20 tysięcy z 47 działami. Drugiego dnia walk Tatarzy uderzyli od strony Białołęki, a husaria przeprowadziła szarżę, której nie wsparły pozostałe oddziały jazdy. Nocą król zarządził odwrót przez Wisłę: najpierw wycofywano piechotę i artylerię pod osłoną kawalerii.¹

Pierwszy dzień: starcie straży przednich

28 lipca Jan Kazimierz przeprawił się na prawy brzeg Wisły. Szwedzi nadeszli od Nowego Dworu dopiero po południu. W pierwszych potyczkach litewska jazda rozbiła szwedzki podjazd. Według Muzeum Wojska Polskiego armia Rzeczypospolitej liczyła około 35 tysięcy ludzi, w tym około 950 husarzy; siły szwedzko-brandenburskie około 20 tysięcy i 47 dział.¹

Drugi dzień: dwa ataki, które się nie połączyły

Tatarzy mieli obejść przeciwnika od strony Nieporętu i uderzyć w jego tyły pod Białołęką, podczas gdy wojska polsko-litewskie atakowały od frontu. Brandenburczycy zajęli jednak wzgórza chroniące flankę. Tatarzy uderzyli na obóz, a Karol X Gustaw skierował przeciw nim rajtarów dowodzonych przez Horna. Muzeum Wojska Polskiego nazywa go Gustawem, lecz szwedzki słownik biograficzny potwierdza udział w tej bitwie Henrika Horna, podczas gdy starszy feldmarszałek Gustaw przebywał w Szwecji; imię w opisie muzealnym wymaga więc korekty.¹²³ Równocześnie husaria przeprowadziła silną szarżę, ale pozostała jazda jej nie wsparła.

Odwrót i jego znaczenie

W nocy król zdecydował o odwrocie. Piechota i działa przechodziły na lewy brzeg Wisły pod osłoną jazdy, która powstrzymywała nacisk nieprzyjaciela. Szwedzi i Brandenburczycy wygrali bitwę, lecz nie zniszczyli armii Rzeczypospolitej. Muzeum ocenia, że mimo rozmiaru starcia nie przyniosło ono rozstrzygnięcia wojny.¹