Mir

Od Iliniczów do Radziwiłłów

Jerzy Ilinicz rozpoczął budowę zamku na początku XVI wieku. Pięć wież połączono grubymi murami; każda mogła bronić się samodzielnie i ostrzeliwać podejścia do sąsiednich odcinków. Mikołaj Krzysztof Radziwiłł „Sierotka” przekształcił zespół w rezydencję, dodając skrzydła mieszkalne, barbakan, wały ziemne i fosę. Zamek łączył więc obronę z funkcjami magnackiego domu¹.

Miasteczko i zamek

Mir leży na terenie dzisiejszej Białorusi. Miasteczko i stojący obok zamek były dwoma odrębnymi częściami założenia. UNESCO opisuje twierdzę wzniesioną na przełomie XV i XVI wieku, później rozbudowaną przez Radziwiłłów. Widoczne w niej gotyckie, renesansowe i barokowe elementy pochodzą z kolejnych etapów budowy i odbudowy.²³

Co zdobył Kmicic?

Po bitwie pod Połonką 28 czerwca 1660 roku Samuel Kmicic ruszył w pościg za oddziałami moskiewskimi. Historyk Tadeusz Wasilewski pisze, że rozbił 1500 piechurów i opanował zamek mirski. Stąd skrót „zdobył Mir” jest nieprecyzyjny: źródło wymienia zamek, nie opisuje osobno zdobycia całego miasteczka.⁴

Zamek ucierpiał już podczas walk w 1655 roku. Jego późniejsze dzieje były równie burzliwe; dziś cały kompleks znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.³²

Zniszczenia w różnych wojnach

Historia muzeum przypisuje spustoszenie Miru w 1655 roku Kozakom Iwana Zołotarenki i rosyjskim żołnierzom Aleksego Trubeckiego. To inny front niż najazd szwedzki na Koronę. Odbudowę podjęła Katarzyna Radziwiłłowa w 1680 roku, lecz w 1706 roku dzieło zniszczyły wojska Karola XII. Obecny zamek zawiera także późniejsze przebudowy i restauracje¹.

Zamek i jego otoczenie

Zespół leży przy ujściu strumienia do Miranki. Obejmuje nie tylko mury i wieże, lecz również pozostałości wałów obronnych, park krajobrazowy, ślady regularnego ogrodu oraz sztuczny zbiornik z wyspą. Zachowały się też fundamenty późniejszego pałacu Światopełk-Mirskich i jego oficyna. Muzeum rozróżnia te historyczne elementy od obiektów dodanych podczas współczesnej restauracji, w tym fragmentu barbakanu i infrastruktury dla zwiedzających. Krajobraz wokół zamku pomaga czytać jego przemiany, ale nie wszystkie widoczne dziś formy pochodzą z epoki potopu⁵.

Pieczęć i rekonstruowane wnętrza

W 2011 roku mieszkaniec okolicy przekazał muzeum metalowy tłok pieczętny. Badacze datują go na pierwszą połowę XVI wieku i przypisują Jerzemu Iliniczowi; atrybucja pozostaje interpretacją zabytku. Jest to rzadki przedmiot związany z pierwszymi właścicielami. Inne sale odtwarzają znacznie późniejsze wnętrza Światopełk-Mirskich na podstawie fotografii i wspomnień. Na przykład bibliotekę rekonstruowano z użyciem zdjęcia z lat trzydziestych XX wieku. Zwiedzanie wymaga więc rozróżnienia oryginalnego artefaktu, historycznej dokumentacji i współczesnej aranżacji muzealnej⁶.