Władysław Hańcza

Hetman w filmie

Władysław Hańcza zagrał Janusza Radziwiłła, litewskiego hetmana, któremu Andrzej Kmicic początkowo ufa. W filmowej opowieści ogłoszenie układu ze Szwecją w Kiejdanach zmusza oficerów do wyboru między lojalnością wobec dowódcy a wiernością Janowi Kazimierzowi. Dla Kmicica jest to szczególnie dotkliwe: złożona wcześniej przysięga wiąże go z Radziwiłłem, kiedy inni odwracają się od hetmana¹².

Człowiek historyczny i postać Sienkiewicza

Janusz Radziwiłł naprawdę zawarł w 1655 roku układ ze Szwecją. Historyczne tło jest jednak szersze niż filmowy dramat zdrady: Litwę niszczyła już wojna z Moskwą, część szlachty przyjęła szwedzką protekcję, a część wystąpiła przeciw niej. Film korzysta z tych wydarzeń jako osi osobistej historii Kmicica; dialogi i sceny z bohaterami powieści pozostają adaptacją Sienkiewicza³².

Aktor o dwóch ekranowych twarzach

Hańcza był aktorem teatru i filmu. Stowarzyszenie Filmowców Polskich wymienia w jego dorobku zarówno Radziwiłła, jak i Kargula z komedii „Sami swoi”⁴. W wypowiedzi zachowanej przez Filmotekę Narodową opowiadał, że przed zdjęciami czytał opracowania historyczne o epoce i księciu. Nie chciał grać Janusza jako człowieka, który od początku chłodno planował zdradę; próbował pokazać także jego sposób rozumienia lojalności wobec Litwy⁵. Wystawa pokazuje też zdjęcie Hoffmana i Hańczy przy pracy na planie.

Portret przygotowywany przed każdym ujęciem

W reportażu z 1975 roku opisano pracę Hańczy i charakteryzatorów z reprodukcjami portretów: przygotowania przed wejściem na plan trwały od godziny do dwóch. Aktor porównywał Radziwiłła z własnym Boryną z „Chłopów”, dostrzegając wspólne cechy dumy i godności⁶.