Tadeusz Łomnicki

Mały Rycerz w „Potopie”

Tadeusz Łomnicki powrócił jako Michał Wołodyjowski, którego zagrał już w filmie „Pan Wołodyjowski” Hoffmana. W „Potopie” jego bohater nie jest tylko mistrzem szabli: po napaści na Oleńkę staje Kmicicowi na drodze, pokonuje go, ale nie zabija. Pojedynek ujawnia gwałtowność Kmicica i zarazem wyznacza początek jego długiej przemiany¹². Wołodyjowski jest bohaterem powieści Sienkiewicza; filmowa scena nie jest zapisem autentycznego pojedynku z 1655 roku.

Jak nakręcono pojedynek

Według wspomnienia Hoffmana Łomnicki schudł do roli 17 kilogramów, uczył się jazdy konnej i szermierki. Układ pojedynku przygotował Wilhelm z łódzkiej szkoły filmowej; Hoffman i Olbrychski podają różne imiona choreografa³⁴. Aktorzy ćwiczyli ponad dwa miesiące, a scenę kręcono przez tydzień w chłodną wiosnę na Białorusi. Hoffman wspominał, że ekipę polewały wodą wozy strażackie; precyzja pracy szablą była ważna również dla bezpieczeństwa aktorów³.

Daniel Olbrychski opowiadał po latach, że zaproponował wcześniejszą scenę, w której Kmicic jednym ruchem ścina trzy knoty świec. Miała przekonać widza, że Wołodyjowski w późniejszym pojedynku zwycięża naprawdę groźnego szermierza. Aktor podkreślał, że tej sceny nie ma u Sienkiewicza⁴.

Wołodyjowski jako sumienie Kmicica

Hoffman wyjaśniał w 1975 roku, że ekranowy Wołodyjowski miał prowadzić Kmicica ku przemianie. Eksponował cechy żołnierza i obywatela, ograniczając komiczne rysy postaci⁵. To świadomie określona funkcja Łomnickiego w adaptacji: szermiercza przewaga łączy się z moralnym oddziaływaniem na głównego bohatera.